Recai Fayed
İran bu anlaşmaya en çok karşı çıkan komşu ülke olduğu için bölgesel Kürt yönetimi Başkanı Mesut Barzani İran’a yöneldi ve anlaşmanın İran’ın ulusal güvenliğine zarar vermeyeceği ve Amerikan kuvvetlerinin komşu ülkelerden birine saldırma şartını içermediği yönünde içinin rahatlaması için liderlerle bir araya geldi. Ancak Kürt tarafının bu anlaşmaya karşı takındığı tavırdaki en tehlikeli gelişme, Barzani’nin Amerika’ya sürpriz bir ziyaret yapması ve Bush ve Condoleezza Rice ile görüşmesi oldu.
Kürtlerin Dikkat Çekici Açıklamaları
Bu ziyaretin amacı, anlaşmanın bazı bentlerinde yapılan değişiklikleri Amerika’ya kabul ettirmek ve Irak kamuoyunda artan tepkiler ve ister bakanlar ister parlamento üyeleri arasında olsun karar sahiplerine varıncaya kadar meydana getirdiği etkiler karşısında, Irak hükümetinin içinde bulunduğu zor durumu açıklamaktı. Fakat Barzani Washington’da bomba etkisi yaratan sürpriz bir açıklama yaptı. Konuşmasında şu ifadelere yer verdi: “Eğer anlaşma imzalanmazsa Kürt yönetimi, toprakları üzerinde Amerikan üssü kurmaya hazırdır. Eğer Amerikan hükümeti bunu talep ederse Kürt kamuoyu, parlamento ve başkanlık bunu kabul edeceklerdir.”
Irak parlamentosunun üyeleri bu açıklamaları öfkeyle karşıladı. Bunu Irak anayasasına aykırı buldu ve bazı üyeler Barzani’nin yaptığı bu açıklamalardan ötürü sorgulanmasını istedi. Bazı tv kanallarındaki diyalog programları esnasında Kürdistan Demokrat partisi yetkilileri bu bombanın etkisini azaltmak için şunları söyledi: “Bu açıklama farazi bir soruya cevaptı. Başkan Barzani bu durumu “eğer Amerikan hükümeti isterse” şartına bağladı. Kürt yönetimi Irak’ın bir parçasıdır ve bu durumda isteğin ilk önce Irak hükümetine yöneltilmesi gerekir. Yani burada anayasaya aykırı bir durum yoktur.”
Bölgesel Kürt yönetimi Başbakanı Neçirvan Barzani Asharq Alawsat gazetesine yaptığı açıklamada aynı ifadeyi şu sözlerle tekit etti: “Ben, Amerika ile Irak arasında stratejik anlaşmanın imzalanmasından ve bizim de gerçek ortakları olduğumuz Irak hükümeti ve parlamentosunun onaylamasından sonra Barzani’nin Kürdistan topraklarında üs kurulmasını onaylayacağını açıkça ifade ettiğini teyit ediyorum. Kürt yönetimi Irak’ın ve onun anayasasının bir parçasıdır. Önemli ve hassas konulara değinen böyle bir karar bizim de son derece bağlı olduğumuz Irak anayasası uyarınca merkezi hükümetin ihtisas alanına girmektedir.”
Başbakan sözlerine şöyle devam etti: “Kürt yönetimi başkanı ve başbakan, Amerika’yla yapılması kararlaştırılan güvenlik anlaşmasını sadece Kürdistan halkının değil Irak’ın ve Irak halkının çıkarları açısından değerlendirmektedir. Bu anlaşmaya destek vermemiz,önemli ve Irak için gerekli ve özellikle de bu anlaşmaya alternatif olarak sunulanların kötü olduğuna olan inancımızdan kaynaklanmaktadır. Biz, eğer imzalanırsa bu anlaşmanın şuan ki durumda Irak’ı gözetleyici olacağını düşünüyoruz. Bu yüzden ve bu mantıktan hareketle Maliki hükümetini ve Irak’ın yüksek çıkarlarını destekliyoruz.”
Biz Barzani’nin açıklamalarını, anlaşmanın imzalanması için Irak’a ve bizatihi elit kesime mi yoksa “Irak’ta sizin bizden başka sadık dost yok, biz Amerika’nın bize sunduğu şeyleri asla unutmayacağız , Amerika olmasaydı Kürt bölgesi için hiçbir şey gerçekleşmezdi” anlamını taşıdığı halde Amerika’ya mı yöneltilmiş kabul edeceğiz.
1991 yılından beri Amerika’nın, 36. enlemin kuzeyindeki bölgeye koyduğu yasak hava sahası olmasaydı Kürtler bölgelerine dönemezler ve Türkiye ve İran dağlarında yaşamak zorunda kalırlardı. Amerika Türkiye’nin bölgedeki isteklerinin karşısında durmasaydı Türklerin PKK milislerine saldırıları Kürt-Irak tecrübesini de aşardı. Bu yüzden, bölgesel Kürt yönetimi ve onun liderleri ister Irak kanalıyla ister doğrudan olsun Amerika’yla olan ilişkisini koparmamaya çalışıyor.
2003’te Irak rejiminin düşmesinden önce olduğu gibi Kürtler Iraklı gruplara büyük bir şüpheyle bakıyorlar. Ve biliyorlar ki bu kişiler yeterli güce sahip olsalar eski rejimin onlara davrandığından farklı bir muamelede bulunmayacaklar. Bunun delilleri de çok. Bu delillerin en sonuncusu, askeri çatışma aşamasına varan olayların yaşandığı Mendeli’ydi.
Bu bağlamda Kürtler bir gün gelirde Irak ordusunun onlara saldırması ve eskiden yaşadıkları felaketleri onlara yaşatmasından korktukları için Irak ordusunun silahlanmasına karşı tetikte bekliyorlar. Bütün bunlar, içerden ve dışardan onu koruması için Kürtleri Amerika’yla ilişki kurmaya mecbur ediyor.
Kürt Senaryoları
Güvenlik anlaşmasına yönelik Kürtlerin yaptığı açıklamalardan çıkartılabilecek senaryoların neler olduğuna bakalım:
Birinci senaryo: Bush’un kalan görev süresinde Irak ve Amerika arasında güvenlik anlaşmasının imzalanması. Bu durumda Barzani’nin açıklaması, Amerika’nın Irak’ta Kürtlerden başka gerçek dostu olmadığı yönündeki sözünü doğrulamış olacak. Bu, Irak Kürtleri için çok önemli bir mesele. Bu sayede Kürtler ilerde Amerika destekli konumlar kazanmış olacaklar.
İkinci senaryo: Birçok sebepten ötürü anlaşmanın imzalanmaması halinde, Amerika ya bütün kuvvetleriyle ya da yeni başkan Obama’nın seçim vaatleri çerçevesinde Irak’tan çekilmesi.
Bunun sonucunda ise Irak eskisinden daha fazla şiddet ortamına sürüklenecek. Kürt bölgesi göreceli olarak Irak’ın diğer bölgelerinden daha güvende olacak. Burada Barzani ve Kürt yönetimi kendilerini anlaşmayla ilgili doğru görüşün kendi görüşleri olduğu şeklinde gündeme getirecekler.
Üçüncü senaryo: Anlaşmanın imzalanmaması halinde –ki Amerika, Beyaz Saray’da oturanın da kimliğini aşan stratejik çıkarları için Irak’tan çekilmeyi istememektedir- Irak hükümetinin Güvenlik Konseyi’ne gidip bir sene daha yabancı kuvvetlerin kalmasını istemesi ve Güvenlik Konseyi’nin Amerika ve Irak hükümetleri arasındaki anlaşma hakkında yapılan tartışmaların bir sene daha devam etmesi ve yabancı kuvvetlerin yeni Amerikan başkanının vaadine göre çok uzun olmayan bir süre Irak’ta kalması kararını çıkarması.
Son senaryo: Anlaşmanın imzalanmaması ve Amerika’nın Güvenlik Konseyi’nin uzatma kararını reddetmesi. Ancak Amerika’nın Obama yönetimi döneminde bile sabitelerinden biri olacak çıkarları, Irak’ta askeri üs kurmayı zorunlu kılıyor. Bu yüzden Barzani’nin teklifini ele alıp inceleyecek ve uygulanmasının mümkün olup olmadığını araştıracak. Eğer bunu makul bulursa kuvvetlerini orta ve güney kesimlerden Kürdistan bölgesinin oldu kuzeye nakledecek. Ve bu durumda Amerika, icra sistemi Irak anayasasıyla uyuşuyor mu uyuşmuyor mu diye sormayacak.
Bu durumda bölge içerden ve dışardan gelebilecek bütün tehditlere karşı koruma altına alınmış bir Amerikan mandası olacak. Kürt liderler güçleri artınca Irak’taki farklı siyasi akımlardan gelebilecek tepkilere karşı duydukları korkuyu gizlemiyorlar. Bağdat ile Kürt yönetimi arasında çıkan eski kriz hakkında Iraklı vekil Salih el-Mutlak şunları söylüyor: “Bize bunu yapıyorlar çünkü şimdi elimiz kırık.” Bu yüzden Kürtler: “Kırık elleri tedavi edildiğinde Salih el-Mutlak ve onun gibiler bize ne yapabilir” diyorlar.
Güvenliği sağlama görevinin Amerikan kuvvetlerinden alınıp Irak hükümetine devredilmesi Kürtleri endişelendirmektedir. Kürt vekil Mahmut Osman buna karşı uyardı ve şöyle dedi: “Irak hükümetiyle Kürdistan arasındaki sorunların devam etmesiyle birlikte yetkilerin Amerika’dan Irak hükümetine devredilmesi anlaşmanın imzalanmasından sonra iki taraf arasında gerginliğin tırmanmasına sebep olacaktır.” Irak ordusunun silahlanması Kürtleri korkuttu ve Iraklı bazı siyasi akımların liderlerinin açıklamalarıyla ordunun silahlanmasını irtibatlandırmaya çalıştılar. “Bu orduyu kime karşı kullanacaksınız” sorusu yakın geçmişte yaşadıkları acının gözlerinde canlanmasıydı.
Bölgesel Kürt yönetimi başkanı, hafifletmek için sunulan bahanelere rağmen bu açıklamayı yaptı. Başkanlık süresinin son günlerini yaşayan Bush mesajı aldı ve gelecek başkanın yükünü artırmak için onu fiiliyata dökecek ya da istediği şekilde davranması için Obama’ya bırakacak.
* Makalenin çevirisi Gülşen Topçu tarafından Davet Haber adına yapılmıştır.
Davet Haber
