Fakat Kahire diyalogu, Hamas ve İslami Cihadın katılamayacaklarını bildirmeleri üzerine daha başlamadan bitti. Kahire, ertelendiği tarihi belirtmeden diyalogun durdurulduğunu açıkladı.
Mısır’ın bu girişimini sonuçsuz bırakan birçok neden var. Bu nedenlerin bazısı Mısır’ın rolünün yapısıyla ve sorunların çözümüne varmak için taraflar üzerinde baskı yapma gücüyle bazısı Mısır’ın diyalog için sunduğu taslakla ve bazısı da diyaloga çağrılan taraflarla -özellikle Hamas ve Filistin yönetimi- alakalıdır.
Mısır’ın Taslağından Kaynaklanan Sebepler
Mısır’ın Filistinli tarafların üzerinde anlaşması için sunduğu taslak, Mısır’ın Filistin lideri Mahmut Abbas’ın ve dörtlü grubun seçeneklerinden taraf olduğunu ortaya çıkaran bentleri ve bir dizi sorunu içeriyordu. Bu durum, başında Hamas’ın olduğu direniş grupları tarafından taslağın reddedilmesine sebep oldu. Bu sorunlar ciddi engeller oluşturdu ve diyalogu yılan hikâyesine döndürdü.
Taslağın ilk maddesi tarafların birlikte karar vereceği bir vakitte başkanlık ve anayasa seçimlerinin yapılmasını öngörüyor. Bu, seçimlerin yapılacağı tarih üzerinde anlaşmaya varılıncaya kadar Abbas’ın başkanlık süresinin uzatılması anlamına geliyor. Burada Hamas’ın ve diğer grupların ne istediğine bakılmaksızın Abbas’ı iktidarda bırakacak yasal zorbalık yapılmış oluyor.
Taslağın 4. maddesinde şiddeti bırakma terimi kullanılıyor. Direniş kelimesinin kullanılması ise 6. maddede olduğu gibi ulusal uzlaşma sağlanması şartına bağlanıyor. Bu ise Filistin halkının direniş hakkını elinden alıyor ve onu Batı Şeria’daki direnişin silahına el koyan ve işgal karşısında savunmasız bırakan Filistin yönetiminin onayıyla gerçekleşecek ulusal uzlaşmaya tutsak ediyor.
Aynı şekilde taslak, 15. maddesinde Abbas’a müzakerelere devam etme ve işgalciyle anlaşma imzalama yetkisi veriyor. Bu da Abbas’a müzakerelere devam etmesi ve grupların direniş hakkını ellerinden alması için başka bir yasal kılıf sağlıyor. Özellikle taslak metninde Mahmut Abbas’a bağlı kuvvetlere işaret eden “Vatanın ve vatandaşların savunmasından sorumlu tek taraf olması için…” ibare yer alıyor.
Taslakta, Filistinli grupların ve hareketlerin, meşruiyetini kabul etmek ve üye olmak için ısrarlı bir şekilde istedikleri FKÖ’nün yeniden inşasına yönelik ciddi bir çaba sarf edilmiyor. 11. madde zamansal çizelgenin belirlenmediği esnek ve belirsiz ifadeler içeriyor. Bu, gerçek ismi muhafaza edilerek yeniden inşa edilinceye kadar şuan ki kurtuluş örgütünün meşruiyetini tanımayı reddeden grupların itiraz ettiği bir durum.
Taslak, işgalciyle ateşkes yapma gibi uzlaşmayla alakası olmayan bazı konulara da yer veriyor. Direniş hareketlerinin düşüncesine göre bu gibi konuların, oldu bittiye getirilmemesi ve uzlaşma anlaşmasından ayrı olarak tartışılması gerekiyor.
Filistin Yönetimiyle Grupların Diyalog Kuramamasına Bağlı Sebepler
Kahire’nin bazı grupların diyaloga katılmasını engellemesi gibi birçok sebepten direniş grupları Hamas ve İslami Cihat diyaloga katılamayacaklarını beyan ettiler. Bu, diyalogun bütün grupları kapsamayacağı anlamına geliyor. Oysaki taslağın metninde “bütün gruplar onayladı” ibaresi yer alıyor. Bu, anlaşmanın imzalanması ve herkesi bağlayıcı olmasıyla iki gruptan en büyüğünü diğerleriyle karşı karşıya getiriyor.
Yine taslak bu grupların isteklerini görmezden geliyor ve diyaloga müzakere ve dâhili tartışma değil taviz ve ihmal toplantıları görüntüsü veriyor.
Buna, önceki bütün anlaşmaların ve onların başarısızlıklarının sorumluluğunu üzerinden atan Filistin yönetimi tarafının temsilci eksikliği de ekleniyor. Senegal diyalogunda Abbas, temsilcisi Hikmet Zeyd’e müzakerelerden çekilmesini emretmişti. San’a anlaşmalarını iptal eden de oydu. Filistinli grupların görüşlerine göre, diyalogda taraflar diyalogun ve ondan çıkacak anlaşmanın önemine uygun seviyede kendilerini temsil etmelidirler.
Bunlar, diyalogun gerçekleştirilmesi için uygun ortamın hazırlanmaması, Batı Şeria’daki direniş güçlerine özellikle Hamas’a bağlı olanlara karşı güvenlik saldırılarının devam etmesi, şehirdeki yüzlerce farklı kurumun kapatılması, Hamas’ın Gazze’deki siyasi tutukluları serbest bırakma girişiminde bulunmasına rağmen Ramallah’taki Filistin yönetiminin siyasi tutukluların varlığını tanımayı kabul etmemesine ek olarak gerçekleşmektedir.
Abbas ise ABD Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice ile yaptığı ortak basın toplantısında Kahire diyalogunun hedefini, FKÖ programına bağlı bir hükümetin oluşturulması ve eş zamanlı anayasa ve başkanlık seçimlerinin yapılması olarak açıkladı. Filistin yönetimi grupların bu öneriyi kabul etmesinin zorluğunu bildiği ve Amerika ile İsrail’i kızdırmak istemediği için Amerika’nın yeni rolünün ne olacağını anlamaya çalışarak böyle bir zamanda bir fayda getirmeyeceğini düşündüğü diyalog öncesinde Batı Şeria’daki direniş gruplarına karşı saldırılarını artırarak ve keskin, tavizsiz konumlar yaratarak diyalogu sonuçsuz bırakmak istiyor.
Mısır’ın Rolünden Kaynaklanan Sorunlar
Mısır’ın, taraflardan her birine eşit mesafede durması beklenirdi. Fakat sunduğu taslak, Filistin yönetiminden ve uluslar arası dörtlünün isteklerinden yana olduğunu ve Filistinli grupların isteklerinin büyük çoğunluğunu yok saydığını gösterdi.
Yine Mısır’ın Refah sınır kapısının açılmasını reddeden tavrı, ona dengeli roller oynama isteğinde ve bu tarz girişimlerde istenilen tarafsızlığı sergilemesinde engel oluşturuyor.
Buna, birçok sebepten ötürü Mısır’ın bölgesel alanda güçsüzlüğü de ekleniyor. Bu durum ise ona, Filistin yönetimi ya da Hamas’a baskı uygulama hatta bunu ima etme gücünü bile kaybettiriyor.
Bütün bu sebepler bir araya gelip diyalogun gerçekleşmemesine sebep oldu. Bu sebeplerin bazısı diğerinden daha etkili olabilir. Fakat taslağın maddelerinin içerdiği şeylere ek olarak Filistin yönetiminin inadı ve kendisini Siyonist-Amerikan projesine adaması bu diyalogun başarısız olmasında en büyük paya sahiptir.
* Makalenin çevirisi Gülşen Topçu tarafından Davet Haber için yapılmıştır.
Davet Haber
