Dünyanın farklı ülkelerini temsil eden 40 kadar bakanın çiftçilere verilen sübvansiyonun makul seviyelere çekilmesi, tarım ve sanayi ürünlerine ait gümrük tarifelerinin indirilmesinin öngörüldüğü 2001 yılında yapılan Doha görüşmelerinin içeriği hakkındaki anlaşmada yaşadığı başarısızlıktan 7 yıl sonra Cenevre’de yapılan Konferans, zenginlerle fakirler arasındaki bir savaş gibiydi.

 

Son konferanstan önceki atmosfere hâkim olan çıkmaz psikolojisine rağmen, anlaşmazlığın merkezindeki temel konular hakkında uzlaşmaya varmak için yapılan görüşmelerden önce düzenlenen birçok toplantının başarısız olması nedeniyle, zengin devletlerin sanayi sektörünün serbestleşmesi ve bazı mamul ürünlerdeki yüksek gümrük tarifelerinin düşürülmesi sürecinin hızlandırılmasına çalışırken, Hindistan ve Brezilya gibi gelişmekte olan ülkeler, zengin ülkelerin kendi çiftçilerine sağladığı sübvansiyonun ve yine bu güçlü ülkelerdeki yüksek gümrük duvarlarının gözden geçirilmesini talep etti. Ancak Dünya Ticaret Örgütü Başkanı Pascal Lamy, bu toplantıya katılma yönündeki çağrıda  ulunmak zorundaydı. Bunun alternatifi, zirvenin fiyaskoyla sonuçlanması yani çökmesiydi, öyle de oldu.

 

Geri adım

 

Uzmanların çoğu, Cenevre toplantısının başarısızlığının Dünya Ticaret Örgütü’nü sarstığını, ve bunun da dünya ticaret hacminde değeri 125 milyar dolara ulaşan bir kazancı gerçekleştirmeyi hedefleyen ticari açılımın temellerinden geri adım atılmasıyla sonuçlandığı kanaatinde.

Carnegie Ortadoğu Merkezi’nde araştırmacı olan İbrahim Seyf, zengin devletlerin bir zamanlar kendilerine bağımlı olan bazı devletlerle ortaklık yapma fikrini kabul etmeye yanaşmadığını belirtti. Doha görüşmelerinin çökmesinin, gelişmekte olan ülkelerin gerçekleştirmeye çalıştığı yeni dengenin bulunamayışından kaynaklandığını düşünüyor.

 

Sebep kim ya da ne?

 

Adet olduğu üzre, katılımcılar karşılıklı olarak birbirlerini suçlar ve görüşmelerin başarısızlığıyla ilgili topu birbirlerinin yarı sahasına atarken Afrika Birliği, düzenlenen 4. Dünya Ticaret Örgütü toplantısında bu fiyaskodan duyduğu hayal kırıklığını ifade etti, en kısa zamanda bu görüşmelerin yeniden başlaması çağrısında bulundu.

En sert tavra sahip Hindistan, inatçı tutumunun fakir çiftçilerini himaye etmek amaçlı olduğunu söylerken, Hindistan Ticaret Bakanı Kemal Nath, bu başarısızlığın o kadar da önemli olmadığını şu sözleriyle ifade etti: “Hindistan’ın Dünya Ticaret Örgütü’ne gösterdiği güven ve ülkeye hakim olan çoğulcu yapı, hiçbir şekilde etkilenmemiştir. Biz, bu felaketi aşacak ve ilerleyerek amaçlarımıza ulaşacağız.” 

Ticaret Bakanı Lesoto Buban Libisa, görüşmelerin G-7’lerden ileriye gidememiş olmasının umut kırıcı olduğunu belirterek, “gıda krizine yol açacak herhangi bir unsur (yani subvansiyon) takibimizde olacak” demiş ve Doha görüşmelerinin ilk fırsatta yeniden başlaması gerektiğini ifade etmişti.

 

Öte yandan, Alman hükümeti, Dünya Ticaret Örgütü toplantısının başarısızlıkla sonuçlanmasından duyduğu esefi dile getirerek, bu toplantının uygun bir vakitte düzenlendiği taktirde dünya ekonomisine olumlu katkılarının olacağını ifade etmişti.

Aynı şekilde Mısır Sanayi ve Ticaret Bakanı Mühendis Muhammet Reşid, Cenevre’deki görüşmelerin çökmesinin ilk planda gelişmiş ülkelerin inatçılığı ve gelişmekte olan ülkelere taviz dayatmalarından kaynaklandığını; bunun da söz konusu ülkelerdeki ekonomik kalkınma planlarına zarar verdiğini ifade etti.

Çin, dünya ticaretinin serbest hale getirilmesi için yapılan son toplantının başarısızlıkla sonuçlanmasının sorumlusunun Batılı zengin ve bencil ülkeler olduğunu söylerken, Çin’in Asya’daki rakibi Japonya ise bu başarısızlıktan bölgede yükselişe geçen ülkeleri sorumlu tuttu.

Yeni Zelanda Ticaret Bakanı Phil Goff,  ABD ve Hindistan’ın Cenevre fiyaskosunun baş müsebbibi olduğunu ifade ederken Meksika Ekonomi Bakanı açıklamasında “Yüksek Enflasyon, dünya ülkelerini tehdit ediyor. Gıda fiyatları rekor seviyeye yükselirken dünya, olumlu sonuçlara gereksinim duymaktadır.” ifadelerini kullandı.

 

Fakirler Daha Fazla Kaybediyor

 

Avrupa Komisyonu Ticaretten Sorumlu Komiseri Peter Mandelson, görüşmelerin sekteye uğramasının Dünya Ticaret Örgütü açısından geriye atılmış bir adım olduğunu belirterek, bunun toplu bir fiyasko olmasına rağmen sonuçlarının etkisinin eşit olmayacağını, zayıf ekonomik yapıya sahip ülkelerin bunu çok daha farklı bir şekilde hissedeceğini ifade etti..

Amerikan Ticaret Odası Başkanı Thomas J. Donohue ise “Bu görüşmelerin bozgunla sonuçlanması, gerek işçiler gerek çiftçiler ve gerekse kurumlar için çok kötü oldu. Özellikle dünyanın fakirleri bundan olumsuz etkilenecek.” şeklinde konuştu. Donohue, “ABD ile Hindistan arasında, tarım alanındaki koruma mekanizmaları konusundaki anlaşmazlık giderilemedi.” dedi.

 

ABD, Kendini Savunuyor

 

Katılımcıların önemli bir bölümü, ABD temsilcisi Susan Schwab’ın, arkadaşının bu oturuma katılması gereken heyetin içinde olduğu bahanesine sığınarak küresel ticaret toplantısının en önemli bölümü olan son tur görüşmelerine gelmediğini, dolayısıyla görüşmeleri çıkmaza sokan tarafın ABD olduğu görüşünde birleşiyor. Öbür taraftan herkes, bu toplantının büyüklerin ve ABD’nin geri adım atmaması halinde başarılı olamayacağını biliyordu.

ABD ticari temsilcisi Susan Schwab olaydan bir gün sonra düzenlediği basın toplantısında “Niçin aynı anda bütün konularda anlaşması sağlanması gerekiyor?” diyerek ülkesini savundu. Ona göre Doha toplantısında bütün konularda yapılan anlaşmaya varma çabaları sonuçsuz kalmış, bunun yerine gıda, araba, tekstil ve telefon ticaretinin önündeki engellerin kaldırılması gibi belirli alanlarda anlaşmaya varılmıştı.

ABD’li yetkili, 7 yıldır devam etmekte olan görüşmelerdeki sıkıntıların, çevre teknolojisi, ihracattaki rekabet kurallarının reformu, fakir ülkelere gümrük muafiyetlerinin tanınması gibi konularda sağlanacak kolaylıklarla aşılabileceğini söyledi.

Temsilci, “Daima parça anlaşmalar yapılmıştır. Ya hep ya hiç mantığıyla davranırsak bu uzun müddet alır.” şeklinde konuştu. 

 

Ya Hep Ya Hiç

 

Amerikan bakış açısına cevaben, Hindistan Ticaret Bakanı, Kemal Nath, görüşmeler yeniden başladığında fakir ülkelerin en iyi sonucu elde edebilmek için Doha görüşmelerindeki ya bütün görüşmelerde başarı ya da tamamında başarısızlık perspektifinin korunması gerektiğini söyledi. Bakan, “Dünya Ticaret Örgütü, gidip kendisinden istediğinizi alacağınız açık büfe lokantası değildir.” şeklinde konuştu.

Kenya Başbakan Yardımcısı Uhuru Kenyatta, Hindistan Ticaret Bakanı Kemal Nath’ın görüşlerine destek vererek görüşmelerin parçalara ayrılmasının tehlikeli olduğunu, çünkü bunun bazı ülkeleri soğutacağını ve uzaklaştıracağını söyledi. Kenyatta, bütün üyelerin ihtiyaçlarının karşılanması için bütün konuların tek bir paket içerisinde getirilmesi gerektiğini ifade etti.

 

Şanssız Halk

 

Görüşmeye katılan ülkeler, görüşmelerdeki fiyaskoyu trajik çöküş olarak nitelerken küreselleşme karşıtı gruplar ise bu durumu memnuniyetle karşılayarak kutlamalar düzenledi, bunun yeryüzünün muhtelif yerlerindeki çiftçiler, işçiler ve fakirler için kapitalizme ve kürselleşmeye karşı kazanılmış büyük bir zafer olduğunu öne sürdü.

Öte yandan on yıldan beri Dünya Ticaret Örgütü’ne karşı kampanyalar düzenleyen Amerikan ‘Public Citizens’ hareketi ve merkezi Manila’da olan Focus On the Global South hareketi Cenevre toplantısının fiyaskoyla sonuçlanmasının fakir ülkelerin yararına olduğunu ilan etti.

Action Aid adlı grup ise görüşmelerin AB ve ABD şirketlerinin, hükümetlerin teşvikiyle oluşan hırsları yüzünden çöktüğünü açıklayarak, Dünya Ticaret Örgütü Başkanı Pascal Lamy’nin önerdiği anlaşmanın yüz milyonlarca fakir insanın sorunlarını artıracağını ve bu yaklaşımın küçük çiftçi ve işçilerin yaşayıp yaşamamasının zengin ülkelerin umurunda olmadığını göstermekle birlikte bu konuda hassasiyet gösterilmesi gerektiğini kaydetti.

Son olarak söylenecek şey, dünya fakirleri fakir ve gelişmekte olan ülkelerin koşullarını gözeten dengeli bir anlaşma yapabilme umuduyla bekleyişini sürdürüyor.

 

Davet Haber